Jako artystka pomaga uwalniać wyobraźnię, jako radiowiec wstawać o świcie. Przekonuje: „Ważne, żeby była iskra w oku”

Patrycja Stępniak od lat porusza się między światem sztuki i radia. Jako artystka i edukatorka tworzy przestrzeń, w której nie trzeba być profesjonalistą, by poczuć radość tworzenia. Jako radiowiec zaprasza słuchaczy do rozmów, odkrywania historii i poznawania ludzi z pasją. Angażuje się również w projekty kulturalne, które łączą polskie dziedzictwo z otwartością na wielokulturowe Chicago.

„Super Express”: – Co jest dla pani najważniejsze w pracy jako artystki i nauczycielki?

Patrycja Stępniak: – Dla nauczyciela czy rzemieślnika niezwykle ważne są technika, warsztat, zgodność z zasadami i umiejętność odtworzenia określonej formy. To wartościowe i potrzebne umiejętności. Artysta patrzy jednak na świat trochę inaczej. Dla mnie ważniejszy od samego efektu jest proces: radość tworzenia, ciekawość, eksperymentowanie i kreatywność, która uruchamia kolejną kreatywność. Sam obraz czy przedmiot jest w pewnym sensie efektem ubocznym tej drogi. Mam wrażenie, że we współczesnym świecie bardzo potrzebujemy właśnie takiego luzu i przestrzeni na własne pomysły. Warsztat oczywiście jest ważny, ale presji, by wszystko było idealne, mamy chyba wystarczająco dużo z innych stron.

– Jak narodził się pomysł na PatriciaArt Creative Studio?

– Zanim powstała pracownia, projektowałam ubrania dla dzieci, malowałam, przygotowywałam projekty wnętrz, a po godzinach, trochę dla własnej przyjemności, malowałam i lepiłam z dziećmi. W pewnym momencie dostałam propozycję prowadzenia zajęć plastycznych w zaprzyjaźnionych przedszkolach. Pomyślałam: dlaczego nie? I chyba po prostu „kliknęło”. Zaczęłam prowadzić zajęcia, później pojawiły się kolejne grupy, warsztaty, wydarzenia… i tak już zostało. Z przedszkolami współpracuję do dziś, a pracownię prowadzę od kilkunastu lat. Dzisiaj PatriciaArt to znacznie więcej niż zajęcia plastyczne. To również happeningi, spotkania malarskie, prywatne przyjęcia i różnego rodzaju wydarzenia artystyczne. Szczególnie bliskie są mi jednak projekty, które pozwalają poprzez sztukę promować polską kulturę, muzykę i historię, a przede wszystkim łączyć ludzi.

– Jak wygląda proces tworzenia programu zajęć dla dzieci, młodzieży i dorosłych?

– Każde zajęcia projektuję z myślą o konkretnych potrzebach uczestników. To złożony, a jednocześnie bardzo intuicyjny proces. Przede wszystkim sztuka musi być zabawą i formą ekspresji - niezależnie od wieku. Powinna przynosić radość, a przy okazji, niemal niepostrzeżenie, uczyć techniki i rozwijać umiejętności.

– Czy łatwiej jest nauczyć techniki, czy mieć odwagę do realizacji własnego pomysłu?

– Wyobraźnię i kreatywność można pielęgnować, rozbudzać, pomagać im rozkwitać. Można też przełamywać lęk przed porażką, choć bywa to trudne, szczególnie dziś, kiedy tak chętnie przenosimy nasze życie do telefonów. Techniki może nauczyć się każdy, kto ma wystarczająco dużo cierpliwości. Największym wyzwaniem jest sprawić, by wszystkie te elementy połączyły się i zaczęły działać niczym magiczna mikstura.

– A jak ta magia działa na uczestników pani zajęć? Jakie reakcje najbardziej zapadły pani w pamięć?

– Zawsze, kiedy kończymy projekt, cichnie muzyka, artyści powoli odkładają pędzle i rozglądają się dookoła. I wtedy widzę w ich oczach coś niezwykłego: radość, satysfakcję, czasem niedowierzanie, że udało im się stworzyć coś własnego. Właśnie to spojrzenie, ta krótka chwila, zostają ze mną najdłużej.

– Bywa, że uczestnicy zajęć uczą czegoś również panią?

–Oczywiście! Uczę się nieustannie od moich młodych artystów z pracowni, gości odwiedzających warsztaty i osób biorących udział w happeningach. Najmłodsi są źródłem nieskończonej radości. Inspirują mnie swoją spontanicznością, szczerością i dobrem.

– Przejdźmy do drugiej strony pani działalności. Jak zaczęła pani pracę w radiu?

– W moim przypadku była i jest poniekąd naturalną konsekwencją wcześniejszych działań. Media stały się integralną częścią mojej pracy. Dzieliłam się pomysłami, zapraszałam na spotkania artystyczne i wydarzenia kulturalne, współtworzyłam programy w polskim radiu i telewizji… aż wsiąknęłam w radiową rzeczywistość na dobre. Stało się to wspaniałą przygodą, pasją i kolejnym kreatywnym projektem.

– Co najbardziej pociąga panią w pracy radiowej?

– Bardzo lubię radio. To trochę jak malowanie słowem. Mówię do ludzi, których nie widzę, a jednak wiem, że są. Za pomocą słów budujemy historię i emocje, zapraszamy słuchaczy do naszego świata. Tworzymy dźwiękowe obrazy, które pobudzają ich wyobraźnię. Zawsze podziwiałam ludzi, którzy potrafili przykuć uwagę innych słowem płynącym z radioodbiornika. Czy sama to potrafię? Nie wiem. Cały czas pracuję nad tym, by brzmieć jak najlepiej i ubarwiać codzienność moich słuchaczy.

– Jak wygląda typowy dzień Patrycji Stępniak w Radio DEON Chicago?

– Jestem współprowadzącą w audycji Budzik Morning Show. Zaczyna się wcześnie od 6 rano, a przez większą część roku jeszcze przed wschodem słońca. Sprawdzam, co dzieje się na świecie.

Choć nie przygotowuję serwisów informacyjnych, zależy mi na tym, by moi słuchacze byli na bieżąco. Wyszukuje i zawsze z radością zapraszam na te, związane z Polonijna społecznością. Mamy swoje teatry, akademię muzyczną, etniczne muzeum. Chciałabym też trochę wypchnąć naszych w świat, na koncerty, wydarzenia, które mają miejsce w Chicago. To piękne miasto, tętniące życiem, sztuką i muzyką całego świata.

Mam wspaniałą ekipę w Radio DEON. Dobrze się rozumiemy i możemy na siebie liczyć. Codziennie spotykamy się z gośćmi, a to okazja do ciekawych rozmów i poznawania niezwykłych ludzi. Typowy dzień w radiu jest zawsze przyjemny i bardzo interesujący.

– Czy radio nauczyło panią czegoś, co później wykorzystuje pani w pracy artystycznej?

– Konsekwencji, punktualności co do sekundy i jeszcze większej uważności na innych.

– Na pewno są takie rozmowy, które zostają z panią na długo po wyłączeniu mikrofonu. Jakie to rozmowy?

– Chyba tak jak w życiu: każdy rozmówca coś po sobie pozostawia. Najbardziej poruszają mnie ludzie, którzy mają pasję. Którzy naprawdę kochają to, co robią. Nie ma znaczenia, czy chodzi o robienie dżemów, nauczanie, sport czy sztukę. Ważne, żeby była iskra w oku. Wtedy zmienia się ton głosu. Taki człowiek brzmi najpiękniej.

– Czy łatwiej opowiada się o sztuce przez obraz czy przez słowo?

– Chyba nie ma różnicy. Wszystko staje się proste, jeśli wiemy, jak to robić. Kocham sztukę, jest jednym z najważniejszych elementów mojej życiowej układanki. Ale piękne posługiwanie się słowem również jest sztuką. Cały czas się uczę, ćwiczę, słucham, odwiedzam wystawy i koncerty. Uczę się ludzi i świata. To daje mi coraz większą swobodę w obu tych przestrzeniach.

– A co daje pani połączenie świata radia i świata sztuki?

– To jak skrzydła i korzenie. Dzięki sztuce mogę szybować, swobodnie poruszając się między wyobraźnią a codziennością. Radio pomaga mi natomiast budować i wzmacniać poczucie tożsamości oraz przynależności, które w dzisiejszym świecie, pełnym pośpiechu i cyfryzacji, stosunkowo łatwo utracić.

– Czy czuje się pani ambasadorką polskiej kultury w Chicago?

– Wcale nie myślę o tym w kategoriach reprezentowania. To po prostu część mnie. Taka jestem, tak mnie wychowano, tak ukształtowało mnie życie. Bardziej niż reprezentować chcę się tym wszystkim dzielić. Być pomostem dla ludzi, których spotykam. Chicago to piękne, wielokulturowe miasto, w którym każdy ma jakąś niezwykłą historię. Myślę, że mam dużo szczęścia do pięknych ludzi i wyjątkowych okoliczności.

– Te okoliczności odpowiadają też za współpracę z Sounds and Notes Foundation?

– To nie tyle współpraca, ile rodzina i misja. Wiele lat temu poznałam artystkę jazzową Grażynę Auguścik, którą już wcześniej uwielbiałam. Podzieliła się ze mną pomysłem stworzenia cyklu spotkań artystycznych łączących muzykę, teatr i sztuki wizualne. Chodziło o stworzenie przestrzeni, w której artyści o różnych korzeniach mogliby wzajemnie się inspirować. Ta rozmowa głęboko we mnie została i od samego początku stałam się częścią Festiwalu Chopin in the City. Przygotowany przeze mnie program ma dziś swoje stałe miejsce w festiwalowym kalendarzu. Pod symbolicznym tytułem „Namalujmy Chopina” odbywa się malarsko-muzyczny happening, w którym tworzyć może absolutnie każdy. Zaczynaliśmy od dzieci, a dziś przy sztalugach spotykają się całe rodziny. Zależy mi na tym, by sztuka nie pozostawała zamknięta w salach koncertowych czy galeriach, ale stawała się doświadczeniem dostępnym dla każdego. Nie trzeba znać się na malarstwie ani mieć przygotowania muzycznego. Wystarczy ciekawość i gotowość, by spróbować.

– Traktuje pani swoje projekty bardziej jako działalność artystyczną, edukacyjną, czy może przede wszystkim jako budowanie wspólnoty?

– Chciałabym przede wszystkim stworzyć niszę, w której ludzie czują swobodę i radość płynącą z tworzenia. Formuła warsztatów porządkuje te spotkania. Wszyscy spotykają się wokół wspólnego tematu, a z czasem rodzi się coś więcej - wspólnota.

– Jakie wartości chciałaby pani zostawiać ludziom poprzez swoją działalność?

Chyba przede wszystkim przekonanie, że drugi człowiek jest największą wartością. To, co potrafią stworzyć ludzkie ręce, jest niezastąpione. Ma w sobie iskrę człowieczeństwa. Jest miłością, porażką, sukcesem, błędem i radością. Jest prawdziwe, bo niesie w sobie ślad człowieka.

– Czy widzi pani zmianę w podejściu młodego pokolenia Polonii do polskiej kultury?

– Młodzi ludzie są piękni. Myślę, że mają bardzo trudno i wcale im nie zazdroszczę. Żyją pod nieustanną presją wyniku i czasu. Są ciągle oceniani - w szkole, w domu, przez rówieśników, a wreszcie w mediach społecznościowych, czasem w bardzo okrutny sposób. Z drugiej strony obserwuję, że część z nich wraca do najbardziej pierwotnych form autoekspresji, czyli sztuki i kultury. Widzę ich przemianę na przestrzeni lat. Wiele z tych dzieciaków dorasta w mojej pracowni. Stają się młodymi ludźmi dumnymi ze swojej wrażliwości i świadomymi własnej wyjątkowości. Są inni, inaczej patrzą na polskość, kulturę i sztukę. To oczywiste - świat jest inny. Bardzo zawsze w nich wierzę.

– Jak powstał projekt warsztatów malarskich pod tytułem „Cztery Pory Roku” Zofii Stryjeńskiej w Muzeum Polskim w Ameryce w Chicago?

– Polska malarka Zofia Stryjeńska była niezwykle oryginalna, zbuntowana i taka pozostała. Jej sztuka jest barwna, podobnie jak współczesna Polonia - nowoczesna, a jednocześnie głęboko osadzona w tradycji i folklorze, ze świadomą tożsamością. MPA posiada niezwykłe, a jednak wciąż mało znane kolekcje sztuki. Pomyślałam, że może to być okazja do spotkań malarskich w muzeum przy malowaniu, pięknej muzyce granej na żywo i lampce dobrego wina. Uwielbiam te spotkania. Pani dyrektor Małgosia Kot z MPA podchwyciła pomysł i przekazała go dalej. Spodobał się i tak powstał cyklu warsztatów malarskich po tytułem „Sip & Paint” - „Pij & maluj” - inspirowanych sztuką Stryjeńskiej jednej z najważniejszych polskich artystek okresu międzywojennego.

– Współpraca z MPA rozpoczęła się jednak wcześniej?

– Moje pierwsze malowanie organizowane z Sounds and Notes Foundation, czyli „Namalujmy Chopina”, odbyło się właśnie w muzeum. Pokochaliśmy się z wzajemnością. Od tamtej pory wracam tam jako gość, wolontariusz, z własnymi pomysłami albo po to, by wspierać inicjatywy innych.

– Czy uważa pani, że poprzez własnoręczne tworzenie łatwiej nawiązać osobistą relację ze sztuką znajdującą się w muzeum?

Kiedyś muzea były ekskluzywne, elitarne i dobrze się z tym miały. Dzisiejszy świat jest jednak inny. Aby miały szansę przetrwać w erze sztucznej inteligencji, muszą stać się miejscami, które ludzie naprawdę lubią, do których chcą wracać i z którymi czują więź.

– Czy obraz może zmienić sposób, w jaki słuchamy muzyki? A muzyka sposób, w jaki patrzymy na obraz?

– U wielu osób występuje naturalna skłonność do łączenia dźwięków z obrazami. W przypadku synestezji dźwięki, melodie czy nuty mogą wywoływać konkretne skojarzenia z kolorami i kształtami. Wiemy też, jak bardzo otoczenie wpływa na naszą koncentrację. Jeśli słuchamy muzyki w pięknym, stonowanym wnętrzu, łatwiej nam się skupić. Krzykliwe kolory przykuwają uwagę, czasem utrudniające uważne słuchanie. Stąd pomysł na nasze malarsko-muzyczne spotkania. To zupełnie wyjątkowe doświadczenie i chciałabym, żeby jak najwięcej osób dało sobie szansę, by go spróbować. „Painting Chopin” jest do tego wspaniałą okazją. Spotykamy się już 21 lutego w Polish Museum of America. Dołączcie koniecznie!

Rozmawiała Marta J. Rawicz

 

ROLKI